Rijdend over de A1 (Lille-Parijs) vanaf het noorden passeert men ongemerkt ergens tussen de afslag Bapaume en voorbij de passage van de rivier de Somme het “western front” met het no-man's land uit 1914-1918.
Vóór het Somme offensief in 1916 lag de linie voorbij de Somme passage, aan het einde van de slag lag de linie wat ten noorden van deze passage. Als je goed oplet zie je vanaf de autoroute een enkel oorlogskerkhof.
Volgt men de frontlinie van het westerse front van Nieuwpoort tot aan Belfort aan de Zwitserse grens dan komt men ontelbare “war cemeteries” en “memorials” tegen. Ook buiten deze frontlinie zijn er gedenkwaardige locaties zoals bij de Marne en in het gebied van het laatste Duitse offensief in het voorjaar 1918.
Bij onze bezoeken aan de diverse locaties werd gebruik gemaakt van het boek “Velden van weleer” van het echtpaar Brants en de “Reisgids naar de eerste wereldoorlog” van Sam van Clemen.
Deze site geeft een overzicht van de door ons bezochte locaties waar zich een stuk geschiedenis van wereldoorlog 1 heeft afgespeeld. Vooral de zg “war cemeteries” die vaak gelegen zijn op de oude slagvelden maken grote indruk. Bijna 100 jaar na dato worden ze nog tot in de puntjes verzorgd. Soms zijn er meer mensen aan het tuinieren dan bezoekers. Memorials zijn er in vele soorten, een aantal daarvan zijn zeer indrukwekkend en geven de sfeer van het gebeuren op erg indringende wijze weer.
Het bezoeken van deze locaties staat bekend als "oorlogstoerisme". Ergens op de Chemin de Dames staat hierover de volgende informatie:
Tijdens de oorlog werden vertegenwoordigers van nationale en internationale regeringen, parlementariërs, journalisten en schrijvers toegestaan het front te bezoeken. De verslagen van deze ooggetuigen hadden veel impact op het thuisfront.
Velen van hen waren bewust van het belang dat hetgeen gaande is beslist niet in de vergetelheid moest raken. Reeds in 1917 publiceerde Michelin een reisgids naar de slagvelden van de Marne. Dit werk (opgedragen aan gesneuvelde werknemers van de firma) was bedoeld als een reisgids en tegelijk als een historisch document.
Direct na de oorlog publiceerde Michelin 29 reisgidsen voor de slagvelden waarvan2 miljoen verkocht werden (zie hier). Trein en reis organisaties boden reizen aan.
De eerste toeristen kwamen niet alleen om wat te staren naar ruines maar waren oprecht gemotiveerd om te zien en te begrijpen wat was gebeurd. Meestal was het ook een pelgrimage van treurende families en oorlogsveteranen om eer aan de doden te brengen.
De economische crisis begin jaren 30 bracht de stroom van toeristen tot staan terwijl de wederopbouw van de gedecimeerde gebieden de sporen geleidelijk uitwisten. Herdenkingen waren meer gericht op de oorlogskerkhoven.
Na W.O.II bracht de groei in het toerisme de 2e en 3e generatie bezoekers naar de historische plekken van de “Grote Oorlog”. Museums, reisgidsen namen het van de ooggetuigen die er niet meer waren over om de vlam van herinnering levend te houden.
Deze site voert langs de memorabele en historische locaties van de eerste wereldoorlog,
de "great war" of de "grote oorlog" van 1914 tot 1918.
(klik op de locatie, een aantal zijn weer verder onderverdeeld, klik dan verder)
Als geen andere oorlog heeft deze oorlog zijn sporen en littekens achter gelaten.
In elk Frans dorp, stad, gemeente vindt men in het centrum wel een monument of gedenksteen ter herinnering aan de gesneuvelden van deze gemeente.
Na afloop op 11 november 1918 liep er een voormalige strook niemandsland van de Noordzee bij Nieuwpoort tot aan de Zwitserse grens. Grote delen daarvan en ook de directe omgeving waren totaal verwoest. Complete dorpen zijn verdwenen. Steden lagen volledig in puin. Dit was de voormalige frontlinie. Overblijfselen van oorlogstuig kunnen nog steeds boven de grond komen zie hier. Een enkele keer exploreert er wat. Men stuit regelmatig op resten van vermiste soldaten (nog steeds gemiddeld 30 per jaar) die vervolgens met militaire eer worden herbegraven. Het gemak waarmee in deze oorlog werd omgesprongen met soldatenlevens gaat nu ons voorstellingsvermogen te boven.
Sensationeel was de recente vondst van massagraven bij Fromelles (zie aldaar).
Geleidelijk heeft het niemandsland na 1918 weer zijn oorspronkelijke vorm aangenomen behalve dat sommige locaties van deze linie veranderd zijn in een merkwaardig golvend land als gevolg van de talloze granaatinslagen. Met sommige stukken land kon men niets meer, ze worden nu bedekt met bossen. Steden zijn weer hersteld en dorpen, soms op een andere plaats, zijn weer opgebouwd.
Hoe zag dat niemandsland er toen uit? Bij het boek van Peter Barton “De slagvelden van wereldoorlog 1” wordt een DVD meegeleverd met militaire panoramafoto’s waarmee de hele frontlinie vanaf Nieuwpoort tot aan Peronne in beeld is gebracht.
Wat is gebleven zijn de talloze oorlogskerkhoven “war cemeteries” die vaak werden ingericht op de locatie waar de soldaat sneuvelde, dus op het slagveld. Ze zijn er in allerlei maten, liggen soms aan een weg maar vaak ook eenzaam diep in het land.
Ook buiten Frankrijk zijn er locaties waar zich de Great War of Wereldoorlog 1 heeft afgespeeld: bij de Dardanellen op Gallipoli in Turkije, in het voormalige Oost Pruisen (Tannenburg), in de Dolomieten aan de Italiaanse grens met Oostenrijk en in het Midden-Oosten.
Al deze locaties waar zich een stuk geschiedenis van de wereldoorlog 1 heeft afgespeeld zijn de moeite meer dan waard om eens te bezoeken. Speciaal dan wordt men zich bewust van de enorme slachtpartij die in feite de eerste wereldoorlog was. Het is onvoorstelbaar dat een groot deel van de gesneuvelden, ook nog als vrijwilliger, opgewekt deze oorlog ingingen.
De oproep van Kitchener in 1914 resulteerde in meer dan 3 miljoen vrijwilligers, veel meer dan het Engelse leger op dat moment aankon. De morele druk in de publieke opinie om vrijwillig in dienst te gaan was ook groot. Je had als manlijke burger de kans dat een dame je een witte veer opspelde als teken van lafheid.
Ondertussen wist het publiek in Engeland nauwelijks hoe de oorlog op het vaste land zich ontwikkelde daar er een strenge militaire censuur was.
Waar vocht men voor: om het vaderland wat meer politieke macht te geven, om het arme België te bevrijden of omdat na deze oorlog nooit meer oorlog zou woeden (men moest toen eens weten). Werd Engeland werkelijk zodanig in haar bestaan bedreigd dat het nodig was zoveel soldaten op te offeren?
En wat was voor Duitsland het oorlogsdoel? Wat dacht men halverwege de oorlog nog te bereiken. Vredesinitiatieven van de kant van de Amerikaanse president Wilson waren kansloos omdat Duitsland tenmiste België wilde annexeren.
Het is aan een buitenstaander nauwelijks uit te leggen waarom deze oorlog ontstond en überhaupt noodzakelijk was. Het was niet alleen een politieke moord op de niet zo populaire kroonpretendent van het Oostenrijke/Hongaars keizerrijk in Serajevo.
Zeer lezenswaardig is o.a. de analyse van Sebastian Haffner: "De 7 doodzonden van Duitsland tijdens de Eerste Wereldoorlog". Maar na het lezen van "De andere waarheid, Een andere visie op het ontstaan van de Eerste Wereldoorlog" van J.H.J. Andriessen gaat men over de schuldvraag wel wat genuanceerder denken. zie ook de site stichting studiecentrum eerste wereldoorlog.
Op sommige memorials wordt vermeld "niet vergeefs gestorven". In zijn boek "De erbarmelijke oorlog" plaatst Niall Ferguson hier een groot vraagteken bij. Zijn conclusie is dat Engeland om valse motieven aan deze oorlog mee ging doen, niet vanwege het schenden van de neutraliteit van België maar om geopolitieke redenen: men wilde niet dat de politieke macht van Duitsland zich zou uitbreiden tot aan de kanaalkust en om dit te voorkomen heeft deze politiek alleen al voor Engeland en zijn dominions bijna een miljoen jonge mensenlevens opgeofferd.
Men krijgt achteraf de indruk dat de politici en hoge legerofficieren met een rode waas voor ogen doorgingen met deze oorlog ongeacht de onvoorstelbare verliezen aan mensenlevens. Een soldaat was letterlijk "kanonnenvoer". Zou men nooit gedacht hebben: even een pas op de plaats houden en eens na denken over waar we mee bezig zijn?
De algemene publieke opinie moest onwetend blijven: het aantal slachtoffers werd angstvallig geheim gehouden en in het openbaar mocht niet over compromissen gesproken worden.
Een heel bijzonder boek is dat van de Zweedse auteur Peter Englund: "De schoonheid en het verdriet van de oorlog" waarin aan de hand van 19 dagboeken een beschrijving wordt gegeven, niet over 'wat' het was, maar 'hoe' het was.
Margaret Mac Millen beschrijft in haar “Parijs 1919” hoe de politici in het vredesakkoord een situatie creëerden die met grote waarschijnlijkheid weer zou leiden tot een volgende oorlog, toen reeds werd gesproken van een wapenstilstand.
Bij de specifieke locaties wordt vaak informatie gegeven, veel van deze informatie is voor deze site overgenomen. Op veel plaatsen zijn de laatste jaren bezoekerscentra gekomen waar één en ander wordt verteld. Het resume over het oorlogsverloop werd voornamenlijk uit een museum overgenomen (zie bij musea). Ook wordt vaak verwezen naar de betreffende sites die voor de locaties zijn gemaakt.
de brooding soldier
Graag commentaar, ev aanvullingen, zonodig correcties op deze site
Reacties:
Een prachtige site. Ik ben hier onlangs op geattendeerd door Sipke Feenstra.
Ik ga ieder jaar met een drietal oud collega's de slagvelden van weleer bezoeken. Afgelopen april voor de 3e keer Verdun bezocht. Deze keer met een gids uit Romagne, de oud Nederlander Jean Paul de Vries die aldaar een minimuseum bestiert.
Groet,
Sip Kooistra
It blauwe slot
Goutum
Mooi werk!
Een zeer boeiende en interssante website!
Dit zijn mijn wo1 site's:
www.depondfarm.be
www.poelcapelle-area14-18.be
www.sint-juliaan14-18.be
Ik zal jou site alvast linken op de mijne.
Groetjes,
Stijn